ҚҰРЫЛЫС ЖӘНЕ ӨНЕРКӘСІПТІК КӨЛІК ЛОГИСТИКАСЫНА АРНАЛҒАН BIM МЕН ЦИФРЛЫҚ ЕГІЗ АРХИТЕКТУРАСЫ: ИСПАНИЯ ТӘЖІРИБЕСІН ҚАЗАҚСТАНҒА КӨШІРУ

Аннотация

Құрылыс және өнеркәсіптік көлік логистикасы әртүрлі жүйелерде сақталған деректерге сүйенеді: ақпараттық модельдер, күнтізбелік кестелер, тасымалды басқару жүйелері, жеткізушілер жүйелері және құрылыс алаңындағы датчиктер. Зерттеудің мақсаты – осы көздерді модельдің жекелеген элементтері деңгейінде байланыстыратын ақпараттық архитектураны жобалау, ашық модельдерде логистикаға қажет деректердің бар-жоғын тексеру және Испанияның мемлекеттік сатып алудағы BIM жүйесінің қандай элементтерін Қазақстанға көшіруге болатынын бағалау. Жобалау ғылымы (design science research) әдіснамасы қолданылды. Талаптар ISO 19650, ISO 16739-1:2024 (IFC 4.3), ISO 7817-1 стандарттарынан және BIM-логистика бойынша жарияланған зерттеулерден алынды; артефакт – ортақ деректер ортасы, оқиғаларға негізделген интеграция қызметі және деректерді байыту қызметі бар эталондық архитектура. Бағалау материалы – buildingSMART International жариялаған IFC 4.3 он эталондық моделі (348 физикалық элемент), Испанияның мемлекеттік сатып алудағы BIM жоспары (Orden PCM/818/2023) және Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Құрылыс кодексі. Барлық элементтің тұрақты идентификаторы мен кеңістіктік байланысы болды, 94 % элементте материал көрсетілген, бірақ барлық модель бойынша жиынтығында тек 9 % элементте сандық көрсеткіштер жиыны (Quantity Sets), 16 % элементте жіктеуішке сілтеме болды; массасы немесе күнтізбелік кесте тапсырмасымен байланысы бар элемент, тығыздығы көрсетілген материал болмады. Геометриялық көрінісі бар барлық элементтің көлемін геометрия бойынша есептеуге болды және ол модельде сақталған көлеммен (бар жерінде) сәйкес келді; бұл көлемді автоматты түрде толықтыруға болатынын көрсетеді, ал массаны сыртқы материалдар каталогынсыз анықтау мүмкін емес. Екі нормативтік жүйенің ешқайсысы логистикалық деректерді реттемейді. Автордың бағалауы бойынша көшірудің негізгі үміткерлері – IFC-ке қойылатын нақты талап пен BIM-ді келісімшарт құны мен мерзімдер бойынша кезең-кезеңімен енгізу, одан кейін – ортақ деректер ортасының анықтамасы, жетілу деңгейлері және модельдерді геоақпараттық базаларға беру; Қазақстанда оларды Құрылыс кодексі ақпаратқа қойылатын талаптарды жүктейтін мемлекеттік нормативтік құжаттар арқылы енгізуге болады. Жұмыстың үлесі – нақты талаптармен байланысы көрсетілген архитектура және модельдер мазмұны мен логистика қажеттілігі арасындағы өлшенген алшақтық. Зерттеу жобалық және құжаттық сипатта; нақты жобада сынақтан өткізілген жоқ.