ТЕМІРЖОЛ ЖЕЛІЛЕРІНІҢ ТАРТУ ЭЛЕКТРМЕН ЖАБДЫҚТАУ ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН БАСҚАРУ ЖҮЙЕЛЕРІ: КЕЗБЕ ТОКТАРДЫ БАСҚАРУ, ЭЛЕКТРОКОРРОЗИЯНЫ АЗАЙТУ ЖӘНЕ INDUSTRY 4.0 ИНТЕГРАЦИЯСЫ

Аңдатпа

Мақалада электрлендірілген теміржол желілерінің тарту электрмен жабдықтау жүйелеріне арналған автоматтандырылған басқару жүйелеріне (АБЖ) кешенді талдау жүргізіліп, кезбе тарту токтарының пайда болу механизмдері, олардың жер асты металл құрылымдарындағы электрокоррозиялық әсерлері және интеллектуалды азайту әдістері қарастырылған. Зерттеуде барлық теміржол және қалалық рельстік көлік жүйелеріне тән бірсымды тарту электрмен жабдықтау сұлбасы талданып, мұнда рельстер кері өткізгіш қызметін атқаратыны және рельс–жер арасындағы өткізгіштіктің шекті мәндеріне байланысты токтың жерге ағуы физикалық тұрғыдан сөзсіз құбылыс екендігі көрсетілген. 17 түрлі жылжымалы құрам бойынша тарту жүктемелерінің деректері, электрлендірілген көліктің алты санаты үшін стандартталған параметрлер және 2019–2025 жылдар аралығындағы Scopus индекстелген жарияланымдар негізінде зерттеуде үш инженерлік модель ұсынылған: рельс–жер кедергісін, тарту тогын және қосалқы станциялар арасындағы арақашықтықты ескеретін кезбе ток шамасының моделі; рельс потенциалының таралу моделі; сондай-ақ тарту электрмен жабдықтау жүйелерінің интеллектуалдық интеграция индексі (AII). Сонымен қатар интеллектуалды ACS-TSS платформалары үшін тоғыз физикалық өлшеу арнасын олардың SCADA, IoT және predictive maintenance қолданбаларымен байланыстыратын мониторинг параметрлерінің матрицасы ұсынылған. Зерттеу нәтижелері тұрақты токпен жұмыс істейтін тарту жүйелерінің бірдей ток тығыздығында айнымалы ток жүйелеріне қарағанда электрокоррозиялық қауіп деңгейі 100 есе жоғары екенін көрсетіп, Қазақстан теміржол желісіндегі DC/AC аралас инфрақұрылымды жаңғыртудың басымдықтарын сандық тұрғыдан негіздейді. IEC 61850 цифрлық қосалқы станцияларын, GPS-синхрондалған нақты уақыттағы жүктеме модельдеуін, машиналық оқытуға негізделген катодтық қорғаныс оңтайландыруын және цифрлық егіз технологияларын біріктіретін интеграцияланған ACS архитектурасы дәстүрлі пассивті қорғау әдістерімен салыстырғанда кезбе токтарды 35–55 %-ға, ал электрокоррозияға байланысты техникалық қызмет көрсету шығындарын 40–60 %-ға дейін азайтатыны дәлелденген.